Tehlikeli Madde Sevkiyatında UN-Uyumlu Paketleme
Tehlikeli madde sevkiyatında yanlış ya da eksik ambalaj; hem yasal yaptırım hem ciddi güvenlik riski doğurur. UN sertifikasyonu, doğru paketleme grubu seçimi ve eksiksiz etiketleme bu riskleri yönetmenin temelini oluşturur.
UN Paketleme Sertifikasyonu Nedir?
Birleşmiş Milletler'in Tehlikeli Malların Taşınmasına İlişkin Tavsiyeler (UN Orange Book) dokümanı; kara (ADR/RID), hava (IATA DGR) ve deniz (IMDG Kod) taşımacılığına uygulanabilecek asgari paketleme standartlarını tanımlar. "UN" damgası olan bir ambalaj, bu protokol kapsamında gerçekleştirilen düşme, sızdırmazlık ve yığma testlerini geçtiği anlamına gelir.
UN işareti tipik olarak şu bilgileri içerir: ambalaj tipi kodu (örn. 1A2 = çelik varil, 3H2 = plastik şişe), paketleme grubu harfi (X/Y/Z), dolu ağırlık veya hacim, onay ülkesi kodu ve sertifika numarası. Tüm bu bilgiler ambalajın üzerine kalıcı olarak basılmış olmalıdır.
Paketleme Grupları (PG I – III)
Tehlikeli madde sevkiyatında her madde, tehlike derecesine göre üç paketleme grubundan birine atanır. Bu sınıflandırma; kullanılacak ambalajın mekanik dayanımını, etiket tipini ve taşıma moduna göre ek gereksinimleri doğrudan belirler.
| Grup | Tehlike Derecesi | UN Kodu Örneği | Düşme Testi Yüksekliği |
|---|---|---|---|
| PG I | Yüksek tehlike | X | 1.8 m |
| PG II | Orta tehlike | Y | 1.2 m |
| PG III | Düşük tehlike | Z | 0.8 m |
Tehlikeli Madde Nakliye Şişeleri
Sıvı kimyasallar ve korozif maddeler için dar veya geniş ağızlı UN sertifikalı nakliye şişeleri kullanılır. Dar ağızlı tipler döküntü riskini azaltır; geniş ağızlı tipler viskoz sıvılar ve katı-sıvı karışımlar için uygundur. Her iki tip de HDPE veya benzeri kimyasal dirençli polimer malzemeden üretilmeli, kapak kilitleme mekanizması ve sızdırmazlık contası içermelidir.
Etiketleme ve İşaretleme Zorunlulukları
Sevkiyat ambalajına yapıştırılacak etiketler; UN sınıf sembolü, madde adı (PSN – Proper Shipping Name), UN numarası, paketleme grubu ve gönderici/alıcı bilgilerini içermelidir. Etiket boyutu moduna göre değişir: kara taşımacılığında en az 100 mm × 100 mm, hava taşımacılığında IATA DGR'nin öngördüğü boyutlar geçerlidir.
- Tehlike sınıfı etiketi — UN sembolü (alev, kafatası, aşındırıcı vb.) ve sınıf numarası
- UN numarası — "UN" ön ekiyle birlikte dört haneli kod (örn. UN 1090)
- Yön oku — sıvı içeren ambalajlar için "Bu taraf yukarı" okları (iki zıt yüzde)
- Çevresel tehlike işareti — deniz kirliliği yaratan maddelerde IMDG kapsamında
- Gönderici ve alıcı adresi — kalıcı, silinmez baskı
İşaret Levhaları ve Semboller
Depolama alanları ve taşıma araçlarındaki büyük boy levhalar (plakard) ambalaj etiketinden farklı boyut gereksinimlerine tabidir. Kara araçlarında genellikle 250 mm × 250 mm veya 300 mm × 300 mm plakardlar kullanılır; renk ve sembol UN sınıf numarasına göre standartlaştırılmıştır.
Sıkça Sorulan Sorular
Her tehlikeli madde UN ambalajı zorunlu mu?
Evet; ADR, IATA DGR ve IMDG Kod kapsamındaki maddeler için UN sertifikalı ambalaj zorunludur. Küçük miktarda muafiyet (limited quantity / excepted quantity) kuralları belirli koşullarda uygulanabilir, ancak bu muafiyetlerin sınır ve koşullarını ilgili taşıma modunun güncel mevzuatında doğrulamak gerekir.
UN ambalaj kodu nasıl okunur?
Örnek: "1H2/Y1.8/150/26/TR/XYZ" — 1H2 = tek kaplı HDPE varil, Y = PG II ve III geçerli, 1.8 = maksimum özgül ağırlık (g/cm³) veya test yüksekliği, 150 = izin verilen maksimum net kg, 26 = imal yılı, TR = onay ülkesi, XYZ = sertifika numarası.
Hava taşımacılığında (IATA) kara taşımacılığından (ADR) farklı gereksinim var mı?
Evet. IATA DGR, ADR'ye kıyasla daha kısıtlayıcıdır: belirli tehlike sınıfları yolcu uçaklarında yasaklı ya da miktarca sınırlandırılmıştır, etiket boyut ve renk gereksinimleri farklıdır. Taşıma modunu kesinleştirmeden ambalaj ve etiket seçimi yapmayın.
