Kapı Tutucu ve Stoper Türleri: Duvar ve Zemin Montajı
Kapı durdurucu, açılan kapının duvara veya ekipmana çarpmasını engeller; kapı tutucu ise kapıyı açık konumda sabitler. Doğru tip; montaj yüzeyine, kapı ağırlığına ve kapının yangın kapısı olup olmadığına göre belirlenir.
Kapı durdurucu mu, kapı tutucu mu?
İki ürün ailesi sahada sık karıştırılır. Kapı durdurucu (door stop), açılan kapının hareketini belirli bir noktada kesen pasif bir elemandır; kolun duvara, alçıpana veya bitişik ekipmana hasar vermesini önler. Kapı tutucu (door holder) ise kapıyı açık konumda kilitler ve istenmedikçe kapanmasına izin vermez. Yoğun insan ve malzeme trafiği olan atölye, depo ve servis koridorlarında ikisi genellikle birlikte çalışır: durdurucu duvarı korur, tutucu kapıyı açık tutar. Her iki aile de hırdavat kataloğunun kapı donanımı bölümünde yer alır.
Kapı tutucu tipleri
Tutucular, kapıyı sabitleme ilkesine göre dört ana gruba ayrılır: kanca tipi, manyetik, push-to-hold (bas-tut) ve yangın alarmı ile çalışan elektromanyetik tipler. Çoğunun hem duvar hem zemin montajlı sürümü bulunur.
Kanca tipi (hook-to-hold)
Duvara veya zemine monte edilen gövde ile kapıya vidalanan halkadan oluşur; kanca halkaya geçirildiğinde kapı mekanik olarak kilitlenir. Titreşime ve hava akımına karşı en güvenilir tutma yöntemidir, ancak takma ve çıkarma elle yapılır. Rüzgâra açık dış kapılarda ve ağır çelik kapılarda tercih edilir.
Manyetik tutucular
Mıknatıslı gövde, kapıya monte edilen karşı plakayı çeker; kapı hafifçe çekildiğinde serbest kalır. Kapı mıknatısa dayandığı anda el değmeden tutma sağlar. Tutma kuvveti mıknatıs boyutuyla sınırlıdır; ağır kapılarda ve güçlü hava akımında kanca tipine göre daha erken bırakır.
Push-to-hold (bas-tut) tutucular
Kapı tutucuya bastırıldığında mekanizma kilitlenir, tekrar bastırıldığında bırakır; tükenmez kalem mekanizmasına benzer çift-bas mantığıyla çalışır. Eller doluyken kapının kendisiyle veya ayakla kumanda edilebildiği için malzeme taşınan koridor ve servis kapılarında pratiktir.
Yangın alarmı ile çalışan tutucular
Elektromıknatıs, yangın kapısını normal işletmede açık tutar; alarm sinyali geldiğinde enerji kesilir ve kapı, kapı kapatıcının yayıyla kendiliğinden kapanır. Elektrikle çalışan kapı açık tutma cihazları Avrupa'da EN 1155 kapsamında değerlendirilir. Yangın kapısını takozla veya mekanik tutucuyla açık bırakmak yangın bölmesini işlevsiz hale getirir.
Römork tipi tutucular
Araç ve römork kapıları için tasarlanan bu tutucular, seyir halindeki sürekli titreşimde bile kapıyı açık konumda kilitli tutar; karayolu sarsıntısına dayanıklı yaylı veya kancalı mekanizma kullanır.
Tip karşılaştırması
| Tip | Tutma ilkesi | Bırakma | Tipik kullanım |
|---|---|---|---|
| Kanca tipi | Mekanik kanca + halka | Elle | Dış kapılar, ağır kapılar, rüzgârlı alanlar |
| Manyetik | Mıknatıs + karşı plaka | Kapıyı çekerek | Ofis ve koridorlardaki hafif/orta iç kapılar |
| Push-to-hold | Çift-bas kilit mekanizması | Tekrar bastırarak | Malzeme taşınan koridorlar, servis kapıları |
| Yangın alarmlı | Elektromıknatıs | Alarmda otomatik | Yangın kapıları, kaçış yolları |
| Römork tipi | Yaylı/kancalı kilit | Elle | Araç ve römork kapıları |
Duvar mı, zemin mi? Montaj ve seçim
Aynı mekanizmanın çoğunlukla hem duvar hem zemin montajlı sürümü bulunur. Karar, kapının açılma açısına ve duvarın konumuna bağlıdır: kapı tam açıldığında arkasında duvar varsa duvar montajı en kısa ve en sağlam çözümdür; kapı duvardan uzakta bir noktada durmalıysa zemin montajı gerekir. Zemin montajında takılıp düşme riski ve temizlik ekipmanının çarpması hesaba katılmalı, alçak profilli gövdeler tercih edilmelidir. Seçimde şu kriterler birlikte değerlendirilir:
- Kapı ağırlığı ve rüzgâr yükü: ağır ve dış kapılarda mekanik kilitlemeli (kanca, push-to-hold) tipler
- Montaj zemini: betona dübelle, alçıpanda mutlaka dikme veya takviye üzerine sabitleme
- Kapı ile yüzey arasındaki mesafe: tutucunun kapıya erişmesi için gövde yüksekliğini önceden ölçün
- Yangın kapısı ise: yalnızca alarmla bırakan elektromanyetik tutucu; takoz ve mekanik tutucu kullanılmaz
- Korozyon ortamı: dış mekân ve nemli alanlarda paslanmaz çelik veya pirinç gövde
Sıkça Sorulan Sorular
Kapı durdurucu ile kapı tutucu arasındaki fark nedir?
Durdurucu, kapının hareketini belirli bir noktada keserek duvarı ve kapı kolunu korur; tutucu ise kapıyı açık konumda sabitler. Yoğun trafikli kapılarda ikisi genellikle birlikte kullanılır.
Yangın kapısına normal kapı tutucu takılabilir mi?
Hayır. Yangın kapısı kendiliğinden kapanabilmelidir; kapı yalnızca alarm anında otomatik bırakan elektromanyetik tutucularla açık tutulabilir. Takoz veya mekanik tutucu kullanmak yangın bölmesini devre dışı bırakır.
Manyetik tutucu ağır bir çelik kapıyı tutar mı?
Tutma kuvveti mıknatıs boyutuna bağlıdır; hava akımı veya kapatıcı yay kuvveti mıknatısın kuvvetini aşarsa kapı kurtulur. Ağır kapılarda ve rüzgâr yükü altında kanca tipi gibi mekanik kilitlemeli tutucular daha güvenilirdir.
