Güvenlik Levhası Türleri ve ISO 7010 Standartları
Doğru levha, doğru yerde ve doğru boyutta asılı değilse iş güvenliği önlemi değil, dekorasyon olur. ISO 7010, 300'den fazla sembol ve sıkı renk-şekil kurallarıyla hangi tehlike için hangi levhanın kullanılacağını uluslararası düzeyde standartlaştırır.
ISO 7010, Uluslararası Standardizasyon Örgütü (ISO) tarafından yayımlanan ve işyerleri ile kamuya açık alanlarda kullanılan güvenlik sembollerini düzenleyen standarttır. EN ISO 7010:2020 sürümü AB ve AEA üye devletlerinde harmonize edilmiş durumdadır. Standart, sembollerin şeklini ve rengini ISO 3864-1'e, grafik tasarımını ise ISO 3864-3'e dayandırır. Tüm sembollere benzersiz bir kayıt numarası atanır — örneğin P002 (sigara içmek yasaktır), W001 (genel uyarı), E001 (acil çıkış sol) — böylece mimar, tasarımcı ve iş güvenliği uzmanı plan belgelerinde aynı dili konuşur.
Beş Ana Levha Kategorisi
ISO 7010, semboller arasındaki anlam farkını baştan renk ve şekille kodlar; okuma bile gerekmeden kategoriye göre tepki beklenir. Beş kategori şu şekilde özetlenebilir.
| Kategori | Renk | Şekil | Örnek sembol |
|---|---|---|---|
| Yasak (Prohibition) | Kırmızı daire + çapraz çizgi | Daire | P002 — Sigara içmek yasaktır |
| Uyarı (Warning) | Sarı zemin, siyah kenarlıklı | Üçgen | W001 — Genel tehlike uyarısı |
| Zorunluluk (Mandatory) | Mavi daire, beyaz sembol | Daire | M001 — Koruyucu başlık takın |
| Acil Durum / Güvenli Koşul | Yeşil zemin, beyaz sembol | Dikdörtgen / kare | E001 — Acil çıkış |
| Yangın Koruması | Kırmızı zemin, beyaz sembol | Dikdörtgen / kare | F001 — Yangın söndürücü |
Yasak Levhaları (P-serisi)
Beyaz zemin üzerine siyah piktogram, bunun üzerinde kırmızı daire ve 45° eğimli çapraz çizgi: bu kombinasyon yalnızca yasak mesajı verir. P-serisi, 'yapılmaması gereken' eylemi tek bakışta iletir. Sigara yasağından (P002) yetkisiz kişilerin girişinin yasaklanmasına (P006), açık ateş yasağından (P003) mobil telefon yasağına (P013) kadar geniş bir yelpazeyi kapsar. Herhangi bir üretim alanı, kimyasal depo veya kapalı elektrik odasında P-serisi levhalar zorunludur.
Uyarı Levhaları (W-serisi)
Sarı zemin ve siyah kenarlıklı eşkenar üçgen, tehlikenin varlığını bildirir ama ne yapılması gerektiğini söylemez — bu, yasak veya zorunluluk levhalarının işidir. W001 genel tehlike sembolünden kimyasal madde uyarısına (W016), elektrik tehlikesine (W012), yüksekten düşme riskine (W008) ve lazer tehlikesine (W004) kadar 60'tan fazla W-serisi sembol mevcuttur. Sanayi tesislerinde W-serisi, Makine Emniyeti Direktifi (2006/42/AT) kapsamındaki ekipmanlarda makine üreticisi tarafından da uygulanmak zorundadır.
Zorunluluk Levhaları (M-serisi)
Mavi daire içinde beyaz sembol, 'bu önlemi al' mesajı verir. M-serisi, kişisel koruyucu donanım (KKD) ve davranış gereksinimlerini iletir: baret (M001), güvenlik gözlüğü (M004), iş eldiveni (M009), işitme koruyucusu (M003), güvenlik ayakkabısı (M008) ve emniyet kemeri (M010) en yaygın örneklerdir. İş güvenliği malzemeleri temin edilirken ilgili M-serisi levhalar da aynı anda değerlendirilmelidir; KKD kullanımı levha olmadan denetçi gözünde eksik sayılır.
Acil Durum ve Güvenli Koşul Levhaları (E-serisi)
Yeşil arka plan üzerinde beyaz sembol, 'burası güvenli, bu yöne git' anlamı taşır. Tahliye rotaları, acil çıkışlar, ilk yardım istasyonları ve toplanma noktaları E-serisi ile işaretlenir. Dünyaca tanınan 'koşan adam' simgesi E001 ve E002'dir (sola veya sağa yönlendirilmiş). E-serisi levhalar, ISO 3864-4'e göre fotolüminesan (fosforesans) malzemeden üretilmeli ya da elektrikli acil aydınlatmayla desteklenmelidir; karanlıkta 10 dakika sonra en az 2 mcd/m², 60 dakika sonra en az 0.3 mcd/m² parlaklık sağlanmalıdır.
Yangın Koruması Levhaları (F-serisi)
Kırmızı zemin üzerinde beyaz sembol, yangınla mücadele ekipmanlarını konumlandırır. Yangın söndürücü (F001), yangın hortumu (F002), yangın alarm butonu (F005) ve yangın kovası (F004) en sık kullanılan F-serisi levhalardır. Acil çıkış levhalarındaki yeşil ile karıştırılmaması için F-serisi doygun kırmızı (RAL 3020 veya Pantone 485 C) kullanır.
Boyut Seçimi: Görüş Mesafesi Hesabı
ISO 7010 levha boyutunu mutlak bir değer olarak değil, görüş mesafesine göre hesaplanacak biçimde tanımlar. Temel formül h = L / Z şeklindedir; burada h levha yüksekliği (metre), L maksimum görüş mesafesi (metre), Z aydınlatma koşuluna bağlı katsayıdır.
- Z = 200: iç aydınlatmalı (backlit) levhalar
- Z = 100: dış aydınlatmalı veya normal ortam ışığı
- Z = 50: zayıf veya acil aydınlatma koşulları
Pratik bir referans olarak: 150 × 150 mm levha 10 metreye kadar okunabilirken, 300 × 300 mm levha 30 metreye, 600 × 600 mm levha 75 metreye kadar etkilidir. Levhalar yerden 1.5–2.0 m yüksekliğe asılmalı; tavan levhaları ise alt kenarı zeminden en az 2.1 m boşluk bırakacak şekilde konumlandırılmalıdır.
| Levha boyutu | Maksimum görüş mesafesi | Tipik kullanım yeri |
|---|---|---|
| 150 × 150 mm | ~15 m | Koridor, kapı önü |
| 200 × 200 mm | ~20 m | Orta ölçekli üretim alanı |
| 300 × 300 mm | ~30 m | Büyük atölye, depo |
| 400 × 400 mm | ~40 m | Geniş saha, fabrika sahası |
| 600 × 600 mm | ~60 m | Açık alan, büyük tesis |
Levha Malzemesi Seçimi
Doğru sembol ve boyutu bulduktan sonra ortam koşulları malzeme seçimini belirler. Ofis malzemeleri ve levhalar kategorisinde bu malzeme gruplarının hepsi bulunur:
- Sert plastik (HIPS/PVC, 1–3 mm): kapalı, düşük nem ortamlar için hafif ve ekonomik seçenek. Boya veya UV'ye uzun süreli maruz kalmada solma riski vardır.
- Alüminyum (0.8–1.5 mm bükülmüş veya düz): korozyon direnci yüksek, dış ortam ve nemli üretim alanları için uygundur. Fırın boyalı alüminyum, çoğu kimyasal ortamda solmadan kalır.
- Alüminyum kompozit panel (ACM / Dibond): iki ince alüminyum levha arası polietilen çekirdek; büyük format, açık alan ve kalıcı tespitler için altın standart.
- Kendinden yapışkanlı vinil: ekipmana, makineye veya duvara doğrudan yapıştırılması gereken uygulamalar için. -40 °C ile +90 °C arasında yapışkanlığını korur.
- Fotolüminesan malzeme: E-serisi acil çıkış levhalarında ISO 3864-4 gereklilikleri karşılanacaksa zorunlu; enerji kesintisinde görünürlüğü sağlar.
Levha Yerleştirme ve Bakım
Levhanın önünde yığılı malzeme, açık kapı veya başka levha bulunmamalıdır. Koridorlarda yön değişen her kavşakta, merdiven girişlerinde ve kat sahanlıklarında levha tekrarlanmalıdır. Periyodik denetimde şu sorular sorulmalıdır: sembol okunabilir mi, renk standardına uygun mu, fotolüminesan levhalar yeterince parılıyor mu? Hasarlı veya solmuş levhayı onarmak yerine değiştirmek hem daha ucuz hem daha güvenlidir. Ölçme ve muayene ekipmanlarıyla periyodik denetimleri kayıt altına almak, iş güvenliği denetimleri için zorunlu iz bırakır.
Sıkça Sorulan Sorular
ISO 7010 Türkiye'de zorunlu mu?
Doğrudan zorunlu kılan tek bir ulusal mevzuat yoktur; ancak 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ile bağlı yönetmelikler (özellikle Sağlık ve Güvenlik İşaretleri Yönetmeliği, RG 11 Şubat 2013) işyerlerinde piktogram tabanlı güvenlik levhası kullanımını zorunlu kılar. ISO 7010 bu yönetmelikteki gereksinimleri karşılamanın fiilen en pratik yoludur; Avrupa ile ortak tedarik zincirinde çalışan tesisler için ek bir avantajdır.
Yasak levhası kırmızı iken yangın levhası da kırmızı — nasıl ayırt edebilirim?
Şekil belirleyicidir: yasak levhaları daire + çapraz çizgi kombinasyonu kullanır; yangın koruma levhaları ise çapraz çizgisi olmayan düz kırmızı dikdörtgen ya da kare içinde beyaz sembol taşır. Renk tonu da farklıdır: yangın levhalarında doygun sinyal kırmızısı (RAL 3020) tercih edilir.
Fotolüminesan levha ne zaman zorunlu?
Kaçış yolu ve acil çıkış levhalarının (E-serisi) enerji kesintisinde görünür kalması gerekir. Elektrikli acil aydınlatma yoksa veya yedeklemesi yetersizse fotolüminesan malzeme kullanılmalı ve levhalar ISO 3864-4 parlaklık gerekliliklerini (10 dakikada ≥ 2 mcd/m², 60 dakikada ≥ 0.3 mcd/m²) sağlamalıdır.
Büyük fabrika alanında hangi boyutu seçmeliyim?
Formül h = L / Z kullanılır; normal aydınlatmada Z = 100. 30 metre görüş mesafesi için h = 30 / 100 = 0.30 m → 300 × 300 mm yeterlidir. 50 metreyi aşan açık sahalar veya zayıf aydınlatmalı depolar için 400–600 mm boyuta çıkılmalıdır.
Kendinden yapışkanlı levha ile sert levha arasında nasıl karar vermeliyim?
Ekipman üzeri, boru hatları ve makinelerde kendinden yapışkanlı vinil pratiktir; ancak yüzey sıcaklığı 90 °C'yi aşıyorsa veya solvent teması varsa yüksek sıcaklık/kimyasal dirençli yapışkanlı ürünler ya da vida montajlı alüminyum levha tercih edilmelidir. Kalıcı duvar ve kapı montajları için sert alüminyum veya ACM panel daha uzun ömürlüdür.
